دبستان و پیش دبستانی غیردولتی دخترانه دانشگاه صنعتی اصفهان
سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

در میان اسباب‏ بازی‏های کودکان هیچ وسیله‏ای به اندازه ی گِل و هیچ کاری به اندازه گِل‏بازی برای کودکان سرگرم‏کننده و لذت‏بخش نیست. گِل‏ بازی یکی از نیازهای بنیادی و اساسی کودک است. به رغم اینکه والدین به دلیل کثیف شدن لباس‏ها، محدودیت‏هایی برای این بازی ایجاد می‏کنند ، ولی کودکان به محض اینکه به خاک و گِل برسند ، همانند ماهی که بیرون از آب بوده به محض رسیدن به آن زنده شده و شروع به تحرک و فعالیت می‏کند.

کودکان از گِل ‏بازی لذت فراوانی می‏برند و از نظر روحی و روانی ارضا می‏شوند و با قوه ی ابتکار و خلاقیت خویش چیزهای نو می‏سازند و می‏توانند به تصورات و تخیلات خویش ، جامه عمل پوشیده و آن را به شکل مجسم در آورند.

کودکان به هنگام این بازی نتیجه ی اعمال خود را که باعث بالا بردن اعتماد به نفس می‏گردد، مشاهده می‏کنند، فکر می‏کنند، تصمیم می‏گیرند و با به کارگیری قوه تخیل و تصور ، چیزی خلق می‏کنند و با رضایت خاطر در باره آنچه که ساخته‏اند سخن می‏گویند و بر روی آن اسم می‏گذارند.

 

فواید گِل‏ بازی

1ـ رشد و پرورش خلاقیت

خلاقیت و نوآوری کودک غالبا در زمان‏هایی شکوفا می‏شود که آزادی عمل دارد، می‏تواند قوه ی تخیل خویش را برای ساختن چیزی به کار اندازد.

 


از آنجا که بازی با گِل رس طبق الگو، مدل و نقشه ی از پیش تعیین شده نیست کودکان می‏توانند به آفرینش دست بزنند، نیز به دلیل قابلیت انعطاف و نرمی گِل می‏توانند به هر صورتی که بخواهند آن را شکل بدهند و خیلی سریع می‏توانند خراب کنند. همان طور که نقاشی کردن موجب خلاقیت، ابتکار، نوآوری و لذت درونی برای کودک می‏شود، گِل‏بازی افزون بر همان اثرات، سرگرمی بسیار لذت‏بخش و شادی‏آفرین برای کودکان به حساب می‏آید.

2ـ رشد و پرورش گویایی

باید به کودکان فرصت داد از راه گِل‏بازی، مجسمه‏سازی، کولاژ و نقاشی ، احساسات و عقاید خویش را بیان نمایند. در بازی با گل رس کودک می‏تواند فکر کند، تصمیم بگیرد و با کمک قوه ی تخیل و تصورش چیزی بیافریند و در پایان ، احساس رضایت کند و درباره ی ساخته‏هایش صحبت کند. احساس رضایت ناشی از ساختن بسیار پراهمیت است.

علاوه بر آنکه کودک در مورد ساخته‏اش داستان‏سرایی می‏کند، به افکارش هم نظم و ترتیب می‏دهد. زمانی که کودکان در حال گِل‏بازی هستند ، برای دوستان‏شان صدا در می‏آورند، یا ممکن است خواسته باشند با کارهایی مثل پختن، خوردن، مهمانی و جشن ،  خود را مشغول کنند.

3ـ رشد و کنترل اعصاب و عضلات

بیشتر کارهایی که با گل انجام می‏گیرد با به کارگیری انگشت و دست می‏باشد. فشار دادن، ضربه زدن، جدا کردن، غلطاندن، قطعه قطعه کردن، به همدیگر متصل کردن و ... به رشد عضلات کمک می‏کند و باعث می‏شود کودک تجربه‏های آسان و موفقی برای خود کسب نماید.

کودکان از دیدن اثرات حرکات‏شان لذت برده و متوجه می‏شوند قادرند از حرکات دست‏هایشان استفاده کنند و گل رس را به طریقی که مایلند بسازند. کودک ممکن است گل رس را به صورت لوله‏های بلند و باریک (طناب‏مانند) در بیاورد، آن را بکوبد و به شکل توپ در بیاورد یا اینکه به صورت تافتون در آورده و با انگشتانش سوراخ سوراخ کند.

در کار با گل رس دایره (توپ) از اولین شکل‏هایی می‏باشد که کودک با تسلط بیشتر بر اعصاب و عضلاتش قادر است این شکل‏ها را به صورت ماهرانه‏تری بسازد. درست کردن گل به صورت باریک نشانه‏های رشد و تسلط کودک بر کنترل اعصاب و عضلاتش می‏باشد.

4ـ رشد و پرورش مهارت‏های اجتماعی

وقتی چند کودک با همدیگر گل‏بازی می‏کنند از شراکت و داد و ستد برای ساختن چیز مورد علاقه‏شان لذت برده و مهارت‏های اجتماعی‏شان پرورش پیدا می‏کند.

5ـ پرورش قدرت تجسم فضایی و هندسی

کار با گل رس زمینه ی پرورش ادراک فضایی و هندسی کودک را افزایش می‏دهد چون کودک می‏تواند صورت‏های فضایی و هندسی را به صورت عینی خلق کرده و مشاهده کند؛ مثلاً ساخت یک جعبه، چمدان، آدم، مربع، مستطیل، دایره و ... همه این مفاهیم را می‏تواند از طریق گل‏بازی عینیت بخشد و با مفاهیمی مانند نرمی، سفتی، زبری، سختی، سبکی، سنگینی، طول، سطح و حجم آشنا گردد.

گل رس ماده خیلی خوبی برای طرح‏های سه‏بعدی است، زیرا به دلیل نرمی و قابلیت انعطاف می‏توانند آن را به هر شکلی که بخواهند در آورند. همچنین کودکان در سنین کودکستانی می‏توانند شکل‏های پایه‏ای مانند دایره، توپ‏های کوچک، شکل‏های گوشه‏دار مثل مربع و مستطیل را با گل رس بسازند.

کودکان به هنگام گل‏بازی یک توپ حلقه‏ای کامل گِلی را به جای سر و یک مستطیل را به جای بدن می‏گذارند و با درست کردن باریکه‏هایی به عنوان دست و پا به ساخت آدمک می‏پردازند.

کودکان می‏توانند گل رس را به قالب‏های مختلفی در بیاورند، کلوچه درست کنند، کیک درست کنند و آن را بپزند، این گونه فعالیت‏های قالب‏سازی موجب رشد حسی، ادراکی و لامسه در کودکان شده و به سازگاری و انطباق‏پذیری تصورات و ادراکات‏شان در مورد اشکال و اجسام سه‏بعدی و هندسی کمک بزرگی می‏کند.

6ـ پرورش حس لامسه

خاصیت نرمی و شکل‏پذیری طبیعی گل رس جاذبه قوی برای کودکان در هر سنی دارد. هر یک از حواس که بیشتر در معرض محرکات محیطی قرار بگیرد، کاربرد و مهارت آن افزایش می‏یابد. گل رس علاوه بر تمامی مزایای دیگری که برای کودک دارد حس لامسه کودک را پرورش داده و زمینه درک و فهم حس لمس کردن را برای او فراهم می‏کند و مفاهیمی مانند سفت، سخت، نرم، زبر، مرطوب، خشک و ... را برای کودک معنی‏دار می‏کند.

برای بازی با گل رس کودکان از مجموعه حواس‏شان از قبیل دیدن، لمس کردن و بوییدن استفاده می‏کنند و از آنجا که بیشتر کارهایی که با گل انجام می‏گیرد ، با به کارگیری انگشتان دست می‏باشد، حس لامسه بیشتر به کار گرفته می‏شود.

کودکان وقتی با گل رس کار می‏کنند مفاهیم نرم و سخت را تجربه می‏کنند. کودک با مقداری آب مخلوط کردن به خاک رس در می‏یابد که خاک رس می‏تواند تبدیل به گل شده، گلِ درست شده می‏تواند خیلی شُل (نرم) یا خیلی سفت (سخت) باشد.

7ـ تقویت و هماهنگی چشم و دست

کودک برای شکل دادن به گل از عضلات دست استفاده می‏کند و به دنبال آن چشم را به همکاری با دست وا می‏دارد و از قوه ی تخیل و تصور خویش برای خلق و ابداع آن کمک گرفته و چیزی را می‏آفریند.

از آنجا که هماهنگی چشم و دست برای رشد کودک ضروری است، لازم است برای کودکان فعالیت‏هایی که منجر به هماهنگی حرکتی چشم و دست می‏شود مانند نقاشی (استفاده از رنگ، قلم‏مو، آبرنگ و ...)، گل‏بازی، ساختن مجسمه‏ها و کارهای گلی، خمیربازی و نقاشی با انگشت را در نظر گرفت.

8 ـ ابزاری برای تشخیص و درمان

کودکان با گل‏بازی می‏توانند ایده‏های گوناگون خود را زودتر پیاده کنند، لذت و آرامشی که در زمان بازی با گل به دست می‏آورند از نقطه نظر درمانی بسیار بااهمیت است.

تجربیات بازی درمانگران نشان داده است که کودکان عصبی و زودرنج را می‏توان از طریق گل‏بازی، شن‏بازی و آب‏بازی درمان کرد.

بازی کردن با آب، خاک، شن و گل اثر معجزه‏آسایی در حل مشکلات و بروز خلاقیت کودکان دارد. آنان از طریق بازی و ساختن یک غول، گرگ، سگ، مار و ... آن را مورد حمله قرار دادن و خراب کردن می‏توانند از ترس‏ها، وهمیات، احساسات و پندارهای واهی رهایی یابند.

بچه ‏های خشن ، گل و یا خاک رس را سوراخ سوراخ می‏کنند و یا اینکه آن را روی هم می‏کوبند. گِل‏ بازی برای کودک این فرصت را ایجاد می‏کند تا احساسات ناخوشایند و سرکوب شده خویش را ابراز نموده و به لحاظ روانی تخلیه و سبک شود.

9ـ فایده‏های دیگر

کودکان از طریق گل‏بازی موضوعاتی از قبیل شکل انسان، حیوان، خانه، کلوچه، پیچ، آچار و بسیاری چیزهای دیگر درست می‏کنند و سعی دارند اشکالی بسازند که به نحوی به آنها تعلق دارد، همان طوری که در نقاشی کردن این کار را انجام می‏دهند.

اغلب در نقاشی‏ها کودکان چیزهایی را که برایشان مهم‏ترند بزرگ‏تر ترسیم می‏کنند تا چیزهایی که برایشان از اهمیت کمتری برخوردار است. در گِل‏بازی و ساخت مجسمه‏های گلی هم کودکان اشکالی را که برایشان مهم‏تر است، با جزئیات بیشتری به کار می‏برند. در این نوع شکل‏ها ، کودک ممکن است از طریق دقت بیشتر روی ساخته ی خویش مثل گذاشتن دگمه به جای چشم‏ها، حصیر برای لباس و یا نخ به جای موها اهمیت بیشتری به ساخته خویش بدهد.

از آنجایی که گِل‏بازی، از نظر والدین کار کثیفی محسوب می‏شود لازم است به نکات زیر توجه کنید:

ـ میزی که برای گِل‏بازی در نظر گرفته می‏شود باید دارای رویه مخصوص (فورمیکا) باشد که تمیز کردن آن راحت‏تر است و یا اینکه از پلاستیک برای پهن کردن روی میزهای معمولی استفاده کرد.

ـ از وسایلی مانند وردنه، قاشق، چاقوهای پلاستیکی و یا فلزی که لبه‏ های تیزی ندارند استفاده شود.

ـ به هر کودکی یک تکه گِل به اندازه سیب بزرگ داده شود و کودک هر طور که دلش می‏خواهد از آن استفاده کند، به او آزادی کامل دهیم تا با خمیر آشنا شود و حس کنجکاوی‏اش را ارضا کند، هرگز در مرحله آشنایی از او نخواهید که چیزی بسازد.

در مرحله بعدی روبه‏روی کودکان بنشینید و این سؤالات را از کودکان بکنید «اگر من این خمیر را فشار بدهم چه می‏شود؟ اگر آن را بکشم چطور می‏شود؟» کودکان را به این کار بیشتر تشویق کنید.

ـ هرگز به کودکان نگویید چه آدمک قشنگی درست کرده‏ای و یا چه مار قشنگی است. سعی نمایید هنگام تشویق از دراز بودن، نرم و گرد بودن آنچه کودک درست کرده تعریف کنید.

ـ والدین و یا مربیان می‏توانند کنار کودکان بنشینند و همراه آنها بازی کنند. شرکت در بازی موجب تشویق کودکان می‏شود ولی والدین و یا مربیان نباید چیزهایی را بسازند که بچه‏ها از روی آن کپی کنند، این کار باعث هدر رفتن استعداد، خلاقیت و قوه ابتکار کودکان می‏شود.

ـ بعد از اینکه کار بچه‏ها تمام شد، بهتر است گل‏ها را به صورت گلوله‏های کوچکی به اندازه یک سیب در آورده و در وسط آن یک سوراخ کوچک ایجاد کرده و در آن آب بریزیم تا گِل نرم باقی بماند و بچه‏ها برای کار با آنها در فرصت و جلسه بعدی مشکلی نداشته باشند و یا اینکه آنها را داخل سطلی درپوش‏دار گذاشته و روی آن یک پارچه مرطوب و یا اسفنج (ابر ظرفشویی) بگذاریم و سرپوش ظرف را محکم کنیم.

اگر گل رس خیلی خیس باشد کپک می‏زند و اگر خشک باشد کار کردن با آن مشکل است. اگر گل خشک و سفت شد آن را داخل یک کیسه می‏گذاریم و با ضربات چکش آن را خرد می‏کنیم. بعد از خیساندن داخل آب دوباره برای بازی آماده می‏شود.

ـ برای کودکان توضیح دهید که گِل را نباید به جز محدوده‏ای که بازی می‏کنند (اتاق مخصوص یا گوشه‏ای از حیاط) به سایر جاها ببرند.

ـ برایشان توضیح دهید که در هنگام بازی در کار یکدیگر دخالت نکنند.

طرز تهیه گِل رس

برای تهیه گل رس، خاک رس را در ظرفی ریخته روی آن آب بریزید، به طریقی که سطح آب در ظرف، از سطح خاک رس بالاتر باشد، سپس مدت 24 ساعت بگذارید خیس بخورد بعد با ورز دادن و مالش می‏توان آن را به صورت خمیر در آورد.

خاک رس را می‏توان از محله‏ هایی که مغازه کوزه‏گری هست و یا مغازه‏هایی که اسباب و لوازم هنری دارند تهیه کرد.

[ ۱۳٩۳/٦/٥ ] [ ٦:۱٠ ‎ب.ظ ] [ مدیریت دبستان ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

همکاران عزیزواولیای بزرگوارسلام علیکم 1-نظراتی که ناچاراً باید نام همکار عزیزی در آن باشد حتماً به صورت خصوصی ارسال شود ، بدلیل حفظ حرمت همکاران از نمایش عمومی اینگونه نظرات معذور خواهم بود. 2- در صورت صلاحدید و البته با اطمینان خاطر، مشخصات خود خصوصاً ایمیل تان را اعلام تا نتیجه پیگیری مشکل و مسئله مورد طرح شما بزودی و به صورت موردی به شما اعلام گردد. 3- دانش آموزان و اولیا و همکاران محترم مطالب زیبا از جمله خاطرات خوب کلاس و مدرسه ، نکات آموزنده ، شعر و ... را ارسال تا به نام خودتان در وبلاگ منتشر گردد.
امکانات وب